Reglur til hliðsjónar við val á verðlaunahrútum og ræktunarbúum

Besti lambafaðirinn 
Valinn er hæsti hrútur samkvæmt BLUP kynbótamati fyrir skrokkgæði þar sem gerðin vegur 50% og fitan 50%.
Lágmörk kynbótamats:
Gerð 110 stig
Fita 110 stig
Mjólkurlagni 95 stig
Frjósemi 95 stig
Hrúturinn þarf að skila fallþunga yfir meðallagi og hafi að lágmarki 105 í þungaeinkunn samkvæmt hrútaskýrslu.
Í útreikningum fái hrútar aldrei hærra en 110 stig fyrir fitu - þannig að hrútar sem ná því eða hærra verða allir settir með 110 stig.
Hrúturinn þarf að eiga að lágmarki 30 afkvæmi með kjötmatsupplýsingar.
Hrúturinn þarf að eiga afkvæmi á síðasta framleiðsluári.
Hrútur sem ber einhverja galla, sem annaðhvort koma fram í einstaklingsdómi eða fyrir liggur að hann beri erfðagalla, er ekki gjaldgengur til verðlauna. (Hér er t.d. átt við hrúta sem hlotið hafa í einstaklingsdómi einkunnina 7 eða lægra fyrir haus, fætur eða samræmi).

Rökstuðningur: Leitast er við að finna þann hrút sem er yfirburðargripur hvað varðar skrokkgæði. Með því að setja 110 sem lágmark bæði fyrir gerð og fitu er tryggt að hrúturinn sé vel yfir meðallagi hvað varðar báða eiginleikana og sameinar þá að ákveðnu marki sem eru einmitt gripirnir sem við viljum fjölga og þar með stuðla að æskilegri erfðafylgni milli þessara eiginleika. Þar sem fitan er eiginleiki sem er hæfilegur á ákveðnu bili telja ekki fleiri stig en 110 fyrir þann eiginleika þegar heildareinkunn fyrir kjötmat er reiknað. Að hrúturinn sé yfir 95 stigum í kynbótamati fyrir mjólkurlagni og frjósemi. Þannig er komið í veg fyrir að gripurinn sé mjög óálitlegur sem alhliða kynbótagripur. Hins vegar má ekki hafa „síuna“ of stranga þar sem þessir eiginleikar fyrir unga gripi eru fyrst og fremst spá og geta breyst mikið. Fallþungaeinkunn tryggir að hrúturinn skili vænleika yfir meðallagi. Í framtíðinni verður hægt að skipta þessari einkunn út fyrir kynbótamat fyrir þunga.

Besti alhliðahrúturinn
Valinn er sá hrútur sem stendur hæstur í heildareinkunn kynbótamats þar sem vægi er jafnt á skrokkgæði (Gerð 50%/Fita 50%), mjólkurlagni og frjósemi.
Lágmörk kynbótamats:
Gerð 105 stig
Fita 100 stig
Mjólkurlagni 105 stig
Frjósemi 100 stig
Hrúturinn sem er verið að verðlauna skal hafa kynbótamat yfir meðallag fyrir alla eiginleika kybótamatsins. Fyrir þá eiginleika sem eru æskilegastir á ákveðnu bili eru lágmörk sett á 100 (fita og frjósemi) en fyrir þá eiginleika þar sem „mest er best“ (gerð og mjólkurlagni) er lágmarkið sett á 105. Þegar heildareinkunn er reiknuð vega dætareiginleikar 66,6% á móti skrokkgæðaeiginleikum en þar vegur hvor eiginleiki (gerð og fita) 16,7%. Sett er þak á eiginleikana fitu við 110 stig og frjósemi við 120 stig.
Hrúturinn þarf að eiga upplýsingar um 10 dætur. Hrútur sem ber einhverja galla, sem annaðhvort koma fram í einstaklingsdómi eða fyrir liggur að hann beri erfðagalla, er ekki gjaldgengur til verðlauna. (Hér er t.d. átt við hrúta sem hlotið hafa í einstaklingsdómi einkunnina 7 eða lægra fyrir haus, fætur eða samræmi).

Besta fjárræktarbúið
Valið byggt á heildareinkunn kynbótamats
Lágmörk kynbótamats
Gerð 100 stig
Fita 100 stig
Mjólkurlagni 100 stig
Frjósemi 100 stig
Kröfur um afurðir:
Fædd lömb – ær 1,9
Lágmarks afurðir eftir hverja á 27 kg (landsmeðaltal)
Fædd lömb – veturgamlar ær 0,9
Lágmarkseinkunn fyrir gerð 9,2
Hámarkseinkunn fyrir fitu 7,6
Lágmarkseinkunn fyrir fitu 5,4
Lágmarks hlutfall gerðar og fitu 1,3
Að lágmarki séu 100 skýrslufærðar fullorðnar ær á búinu.
Reiknuð er heildareinkunn með jöfnu vægi á skrokkgæði (50% gerð og 50% fita), mjólkurlagni og frjósemi, þannig að mæðraeiginleikar vega í raun 66,6%.
Kynbótamat eingöngu byggt á fullorðnum ám (enda kynbótamat gemlinga eingöngu spá)
Búið þarf að standast kröfur gæðastýringar í sauðfjárrækt, athugasemdarlaust – koma vel út úr öllum þáttum. Sama búið getur ekki hlotið verðlaunin nema á 5 ára fresti.

Rökstuðningur: Síur eru settar varðandi gerð, fitu og afurðir eftir hverja á, til að tryggja að viðkomandi bú sé að skila góðum afurðum. Fyrir gerð er miðað við 9,2 en þar er miðað við bú sem nær allri framleiðslunni í R og þar af 40% í U. Fitumörkin miðað við að megin hluti framleiðslu búsins séu innan fituflokka 2 og 3 sem eru þeir flokkar sem ber að stefna á í framleiðslunni samkvæmt ræktunarmarkmiðinu. Lágmörk varðandi hlutfall gerðar og fitu eru nálægt landsmeðaltali. Lágmörk varðandi afurðir eftir hverja kind séu miðaðar við landsmeðaltal hvert ár. Ekki eru gerðar hér meiri kröfur um afurðir eftir hverja á til þess að minnka áhrif búsetu og sláturtíma. Að sama búið geti ekki hlotið verðlaunin nema á 5 ára fresti stuðlar að því að fleiri en færri hljóti þessa hvatningu.

Almennt um verðlaunareglurnar
Sé verið að nota þessar reglur innan minni hópa getur vel komið upp sú staða að enginn hrútur eða ekkert bú standist lágmarkskröfur.
Þá verður að nota þessi viðmið til hliðsjónar og slaka sem jafnast á öllum kröfum.
Reglurnar skulu endurskoðaðar í apríl ár hvert þannig að taka megi inn fleiri þætti eftir því sem auknar upplýsingar verða aðgengilegar og eins ef ástæða þykir að breyta kröfum í samræmi við framþróun í ræktunarstarfinu.

Samþykkt í fagráði 6. apríl 2016

Síðast uppfært 07.02.2017