Erfðamengisúrval


Erfðamengisúrval er úrvalsaðferð sem byggist á að greina þétt erfðamörk (SNP) á skilgreindum svæðum tiltekinna litninga og áhrif þeirra á eiginleika ræktunarmarkmiðsins í erfðahópnum. Þannig hefur verið greindur verulegur fjöldi skilgreindra merkigena sem tekist hefur að staðsetja og tengja við magnerfðavísa (QTL) sem stýra þeim eiginleikum sem eftirsóknarverðir þykja.

Þessar greiningar má síðan nota til útreiknings (erfðamengis-)kynbótamats eða erfðamats (GEBV) en til þess þarf að greina þau SNP sem hafa áhrif á þann eiginleika sem verið er að skoða. Fjöldi aðferða er notaður til að meta kynbótagildi gripa út frá tengslum við arfgerðargreiningar og svipfarsmælingar. Þar getur verið um að ræða BLUP-aðferðir en oftar virðast Bayes-aðferðir gefa nákvæmara mat sem er í samræmi við það að áhrif mismunandi gena á eiginleika eru talsvert breytileg.

Erfðamengisúrval eykur kynbótaframfarir vegna aukins öryggis á kynbótamati, aukins úrvalsstyrkleika og styttingu kynslóðabils. Það hefur sýnt sig vera sérlega hagnýtt við kynbætur eiginleika með lágt arfgengi og þeirra sem eru mælanlegir seint á æviskeiði gripanna. Þá er mikilvægt að hafa í huga að öryggi kynbótamats föður og móður verður hið sama sem þýðir að val nautsmæðra verður mun öruggara en áður.

Erfðamat má reikna út strax eftir fæðingu en til þess að fá fram nothæft kynbótamat þarf ákveðinn lágmarksfjölda arfgerðargreindra gripa sem jafnframt hafa góðar svipfarsmælingar. Þar var í fyrstu horft til afkvæmaprófaðra nauta en á síðari árum hafa verið þróaðar aðferðir til nota arfgerðargreiningar og svipfarsmælingar á kúm í þessu skyni. Það hefur gjörbreytt stöðu lítilla kúakynja til þess að hagnýta sér erfðamengisúrval.

Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins vinnur nú í samstarfi við Bændasamtök Íslands, Landbúnaðarháskóla Íslands, Háskólann í Árósum, Landssamband kúabænda og Auðhumlu að innleiðingu erfðamengisúrvals í íslenskri nautgriparækt. Verkefnið er dýrt og umfangsmikið og mun taka nokkur ár. Hér er ætlunin að varpa nokkru ljósi á framvindu þess og í hverju það felst með birtingu ýmissa upplýsinga sem að því lúta.

Frekara lesefni má nálgast í eftirtöldum greinum:

Guðmundur Jóhannesson. Ætternisleiðréttingar á grunni argerðargreininga. Bændablaðið 7. nóv.

Egill Gautason, 2109. Erfðamengjakynbætur íslenskra kúa. Nautaskrá vetur 2019.

Egill Gautason, 2018. Innleiðing erfðamengjaúrvals. Bændablaðið 19. nóv.

Baldur Helgi Benjamínsson, 2018. Söfnun vefjasýna vegna erfðamengisúrvals. Bændablaðið 9. maí.

Baldur Helgi Benjamínsson, 2017. Söfnun vefjasýna gengur vel. Bændablaðið 25. okt.

Baldur Helgi Benjamínsson, 2016. Áfram um erfðamengi. Bændablaðið 22. des.

Jón Viðar Jónmundsson, 2010. Úrval útfrá erfðamengi (genomic selection) í nautgriparækt. Fræðaþing landbúnaðarins 2010: 103-108.