Ársuppgjör nautgriparæktarinnar 2025

Plóma 2686 í Gunnbjarnarholti í hinum forna Eystrihreppi. Hún náði þeim mestu afurðum á 12 mánaða tímabili sem skráðar hafa verið í skýrsluhaldi nautgriparæktarinnar hér á landi við lok ágúst síðastliðins þegar 12 mánaða nyt reyndist 16.779 kg., sjá nánar í greininni. Mynd frá fjölskyldunni í Gunnbjarnarholti.

Hér á eftir er farið yfir helstu niðurstöður úr skýrslum nautgriparæktarinnar hér á landi fyrir árið 2025. Fyrri hluti greinarinnar er samhljóða þeirri sem nú birtist í Bændablaðinu en yfirferðin um niðurstöður skýrsluhaldsins í nautakjötsframleiðslunni birtist vonandi þar ekki síðar en í næsta blaði. Eins og gefur að skilja þarf svona yfirlit ákveðinn undirbúning og því þarf einn daginn að ákveða að bíða ekki lengur eftir upplýsingum þeim sem enn kunna að vera ókomnar inn í grunn þann sem gögnin sem unnið er með eru sótt í. Sem dæmi má nefna voru upplýsingarnar um kjötframleiðsluna sóttar til vinnslu fyrir allnokkrum dögum síðan og svipað gildir um mjólkurframleiðsluna, þannig að gögn sem bárust síðar eða eiga eftir að berast ná því miður ekki inn í uppgjörið. Telja má þó víst að þær tölur sem ekki náðu inn fyrir miðjan mánuðinn, breyti litlu sem engu um landsmeðaltöl því heimtur gagna mátti telja góðar á þeim tíma. Fyrst lítum við yfir mjólkurframleiðsluna en fast á eftir fylgir sú yfirferð sem varðar kjötframleiðsluna á nýliðnu ári. Töflur með ítarlegri upplýsingum en þeim sem birtast í greininni sjálfri má finna hér.

Byrjum á niðurstöðum skýrsluhaldsársins hjá mjólkurframleiðendum

Íslandsmetin falla enn

Niðurstöður skýrsluhaldsársins í mjólkurframleiðslunni 2025 hafa verið reiknaðar og birtar á vef Ráðgjafarmiðstöðvar landbúnaðarins, www.rml.is. Hér verður farið yfir helstu tölur úr uppgjörinu.

Þeir framleiðendur sem skiluðu einhverjum, en þó mismiklum upplýsingum um afurðir kúa sinna á nýliðnu ári voru 461 en á árinu 2024 voru þeir 470. Niðurstöðurnar eru þær helstar að 25.418,9 árskýr skiluðu 6.615 kg nyt að meðaltali. Það er afurðaaukning um 92 kg/árskú frá árinu 2024 en þá skiluðu 25.103,6 árskýr meðalnyt upp á 6.523 kg. Þetta eru mestu meðalafurðir frá upphafi vega og nú fylla þau ár sem meðalafurðir ná yfir 6.000 kg eftir árskú heilan áratug. Umreiknaðar í orkuleiðrétta mjólk (OLM) eru meðalafurðir síðasta árs 6.879 kg/árskú eða 107 kg meiri en árið áður.

Meðalbústærð reiknaðist 56,5 árskýr á árinu 2025 en sambærileg tala var 56,1 árið á undan. Meðalbústærð reiknuð í skýrslufærðum kúm var nú 73,7 kýr en 2024 reiknuðust þær 72,6. Samtals voru skýrslufærðar kýr ársins 33.956 talsins samanborið við 34.160 árið áður.

Mestar meðalafurðir á Suðurlandi

Svæðaskipting fylgir að segja má kjördæmum. Á árinu voru mestar meðalafurðir á Suðurlandi, 6.667 kg, og skammt undan kemur Vesturland með 6.656 kg.
Stærst eru búin að meðaltali á Suðurlandi, 59,4 árskýr, en næststærst eru þau á Austurlandi, 59,1 árskýr.

Meðalbúið stækkar

Meðalbúið stækkaði milli ára sem er í takti við fækkun innleggsbúa og aukið innlegg mjólkur. Meðalinnlegg á bú með innlegg allt árið nam 347.970 lítrum samanborið við 333.467 lítra á árinu 2024. Á árinu fækkaði innleggsbúum mjólkur um 9 og voru kúabú í mjólkurframleiðslu 450 talsins nú um áramótin 2025/26. Þróunin er áfram hin sama og undanfarin ár og áratugi, búunum fækkar, kýrnar mjólka stöðugt meira, afurðametin falla og búin stækka með hverju árinu sem líður. Þessi þróun hefur staðið í nokkra áratugi og stendur enn. Þessa sömu þróun má sjá hvert sem litið er í heiminum. Þetta verður til þess að stöðugt reynir meir á hæfni og getu bænda til þess að reka búin og sinna þörfum gripanna. Því miður er reyndin sú að á sama tíma og margir bændur blómstra og finna sig vel í þessu umhverfi heltast aðrir úr lestinni. Árið 2025 var mjólkurframleiðslunni hagfellt, a.m.k. hvað sumar ytri framleiðsluaðstæður varðar. Tíð var góð og vorið var eitt hið besta í manna minnum. Heyskapartíð var með ágætum og gróffóðurfengur er víðast bæði góður og mikill að vöxtum. Rekstrarlega hafa auðvitað verðbólga og hátt vaxtastig gert mönnum erfitt fyrir en þó lækkuðu vextir svolítið á árinu. Byggingakostnaður er auðvitað í hæstu hæðum sem gerir greininni erfitt um vik að endurnýja og endurbæta framleiðsluaðstöðu sem víða er komin til ára sinna þó ekki eigi það við í öllum tilvikum. Það er auðvitað staða sem er óásættanleg til lengri tíma litið. Þegar litið er um öxl virðist árferði þó hafa minni áhrif en oft áður. Blessaðar kýrnar standa við sitt og kúabændur hafa náð þeirri færni að finna ávallt leiðir til þess að ná árangri í sínum rekstri.

Á árinu 2025 voru stigin framfaraskref sem vonandi munu skila bæði ávinningi og bættum hag bænda. Á fyrri hluta ársins var gerð tilraun með kyngreiningu á nautasæði sem skilaði þannig niðurstöðum að ákveðið var að setja slíkt sæði í dreifingu. Í september kom svo kyngreint sæði til fullra nota og gengur innleiðing þess vel. Auðvitað koma upp ýmsir byrjunarörðugleikar og tíma þarf til þess að læra á hvernig best er tileinka sér þessa tækni. Það gildir um alla sem að málum koma. Erfðamengisúrvalið er að stíga lokaskref innleiðingarferilsins og nú förum við að fá staðfestingu á hversu vel erfðamatið eða -spáin, sem arfgreindir gripir fá á fyrstu vikum lífs síns, stenst. Bændur hafa tekið þessum framfaraskrefum opnum örmum og samstarf og samvinna við þá verið bæði mikil og góð.

Aldur við 1. burð þokast í rétta átt

Aldur kvígna við fyrsta burð sígur niður á við og er nú 26,9 mánuðir samanborið við 27,0 mánuði árið á undan. Þetta er enn eitt skrefið í rétta átt og lækkandi burðaraldur á eftir að auka hagkvæmni mjólkurframleiðslunnar á komandi árum. Allar rannsóknir og athuganir sýna að hagkvæmast er að kvígurnar eignist sinn fyrsta kálf í kringum 23-24 mánaða aldur. Að því ber að stefna.

Heldur dregur úr vanhöldum kálfa milli ára. Þrátt fyrir það er fjöldi dauðfæddra kálfa við fyrsta burð algjörlega óásættanlegur því 25,0% afkvæma 1. kálfs kvígna komast ekki lifandi í þennan heim. Þetta hlutfall er heldur lægra en árið á undan þegar það reyndist vera 26,8%. Hluti skýringarinnar liggur í bústjórn og alveg ljóst að þarna þarf að huga betur að kvígunum, ekki síst þegar líður að burði.

Aukin ending

Ending kúnna eykst, hægt og bítandi. Á árinu 2025 var meðalaldur við förgun 1.901 dagur og meðalfjöldi burða við förgun var 3,02. Þessar kýr höfðu að meðaltali skilað 18.741 kg mjólkur. Sambærilegar tölur fyrir árið 2024 voru 1.891 dagur, 3,00 burðir/kú og 18.427 kg mjólkur. Á þessu má sjá að kýrnar endast aðeins lengur og ná orðið rétt rúmlega þremur burðum að meðaltali. Afurðirnar aukast og koma þar bæði til fleiri lífdagar sem og auknar afurðir. Það þarf ekki að fjölyrða um hversu jákvæð þróun þetta er.

Á árinu 2025 voru 72% fæddra kálfa undan sæðinganautum. Undan fyrsta kálfs kvígum eru 31,6% kálfa undan sæðinganautum en undan eldri kúm eru 91,3% kálfa undan sæðinganautum. Notkun heimanauta er því enn mjög útbreidd í kvígum. Það er auðvitað miður fyrir ræktunarstarfið en auðvitað verða bændur að vega og meta sjálfir hvaða naut er best að nota hverju sinni. Okkar tillaga er þó sú að takmarka notkun heimanauta eins og kostur er.

Kynjahlutfall fæddra kálfa er á þann veg að 52,6% voru nautkálfar og 47,4% kvígukálfar. Áhrifa kyngreinds sæðis er því ekki farið að gæta svo neinu nemi en á þessu ári munu þessi hlutföll væntanlega taka allmiklum breytingum þar sem notkun kyngreinds sæðis hófst fyrir alvöru á síðustu mánuðum ársins.

Mestar afurðir í Hólmi í Austur-Landeyjum

Á árinu 2025 reyndust kýrnar hjá Garðari Guðmundssyni í Hólmi í Austur-Landeyjum mjólka kúa mest. Þar skiluðu 79,1 árskýr að meðaltali 8.665 kg mjólkur/árskú. Afurðir hafa lengi verið miklar og góðar í Hólmi en þrátt fyrir það er þetta í fyrsta skipti sem búið trónir á toppnum við áramót. Á árinu 2024 var búið sjötta afurðahæst á landsvísu. Í Hólmi er afurðaaukning milli ára 103 kg á árskú. Innan nautgriparæktarinnar er búið einna kunnast fyrir kynbótanautið Hólm 81018 en dætur hans skiluðu efnaríkari mjólk en dætur flestra annarra nauta. Í Hólmi er legubásafjós og mjaltir fara fram með sjálfvirkum hætti.

Annað í röð afurðahæstu búa landsins er bú þeirra Brynjólfs, Piu, Péturs og Heinz í Kolsholti í Flóa eða Villingaholtshreppi hinum forna. Þar skiluðu 41,7 árskýr 8.608 kg meðalafurðum. Í Kolsholti er legubásafjós með mjaltaþjóni og búið hefur verið ofarlega á listum yfir afurðahæstu bú landsins undanfarin misseri, var t.d. þriðja afurðahæsta búið á árinu 2024. Meðalnyt kúnna í Kolsholti reyndist 78 kg minni en árið áður.

Þriðja afurðahæsta bú ársins 2025 er það bú sem skilaði mestum afurðum á árinu 2024 og setti Íslandsmet það ár, 9.084 kg/árskú. Þetta er bú Eyvindar Ágústssonar og Aðalbjargar Rúnar Ásgeirsdóttur í Stóru Mörk 1 undir Eyjafjöllum. Þetta árið skiluðu 31,7 árskýr 8.589 kg/árskú. Búið þarf ekki að kynna fyrir neinum en það hefur verið meðal afurðahæstu búa landsins um nokkurt skeið.

Í fjórða sæti varð bú Göngustaða ehf. á Göngustöðum í Svarfaðardal en forráðamenn eru Margrét Gunnarsdóttir og Guðmundur Gunnlaugsson. Kýrnar á Göngustöðum mjólkuðu til jafnaðar 8.580 kg/árskú eða 87 kg minna en árið áður. Á búinu er legubásafjós með mjaltaþjóni. Fimmta búið í röð afurðahæstu búa ársins 2025 er bú Helgu Bjargar Helgadóttur á Syðri-Hömrum 3 í Ásahreppi. Þar mjólkurðu kýrnar 8.540 kg/árskú sem er 404 kg minni meðalnyt en árið á undan þegar búið var annað í röð afurðahæstu búa. Á Syðri-Hömrum er legubásafjós með mjaltaþjóni.

Þessum búum til viðbótar náðu 19 bú yfir 8.000 kg meðalafurðum eftir árskú eins og sjá má í meðfylgjandi töflu. Frá árinu 2024 hefur fjölgað um eitt bú í þeim hópi þar sem meðalafurðir hafa verið yfir 8 þúsund kg, nú eru þau bú 24.

Plóma 2686 í Gunnbjarnarholti með Íslandsmet

Áður en farið er yfir þær kýr sem skiluðu mestum afurðum á árinu 2025 er rétt að gera grein fyrir þeirri breytingu sem gerð var á þeim lista á árinu. Nú er afurðahæstu kúnum raðað eftir mestu 12 mánaða afurðum sem náðust á árinu en áður var eingöngu miðað við almanaksárið. Það þýddi að sá listi einskorðaðist að mestu við þær kýr sem báru á þeim tíma að mjólkurskeiðið féll að árinu og kýr sem báru á miðju ári áttu litla sem enga möguleika að ná inn á lista yfir afurðahæstu kýr ársins.

Nythæsta kýr landsins árið 2025 reyndist vera Plóma 2686 í Gunnbjarnarholti í Eystrihreppi (fyrrum Gnúpverjahreppi). Plóma náði 16.779 kg ársafurðum í ágúst sem eru mestu 12 mánaða afurðir sem íslensk kýr hefur náð. Efnahlutföll voru 4,40% fita og 3,17% prótein. Plóma er fædd 18. nóvember 2020 og faðir hennar var Jiri 1665941-1438 sem var undan Kaktusi 16003. Móðir Plómu er Herfa 2421 Dalsdóttir 16025. Plóma bar öðrum kálfi sínum 8. september 2024 og mánuði síðar var hún komin í 52,7 kg dagsnyt. Hún hélt yfir 50 kg dagsnyt fram í mars og fór hæst í 53,3 kg í janúar. Hún var enn í 16 kg dagsnyt um síðustu áramót þannig að það fer ekki milli mála að hér er á ferðinni gríðarleg mjólkurkýr. Plóma er komin í 30.553 kg æviafurðir þrátt fyrir ungan aldur.

Skammt á hæla Plómu og önnur í röðinni var Húma 1668281-0759 í Dalbæ í Hrunamannahreppi. Húma náði 16.517 kg ársafurðum í desember. Húma er fædd 22. nóvember 2020 í Skollagróf í Hrunamannahreppi undan Hrímni 1668281-0693 og Rökkvu 682 Gýmisdóttur 11007. Hún bar sínum öðrum kálfi 30. desember 2024 og fór hæst í 60 kg dagsnyt í janúar. Skráðar æviafurðir Húmu eru 26.370 kg.

Þriðja í röðinni árið 2025 var Kló 1213 í Hrepphólum í Hrunamannahreppi, undan Golíat 15018 og Birnu 856 Piparsdóttur 12007. Þessi kýr náði 15.294 kg ársafurðum með 3,27% fitu og 3,20% próteini í nóvember. Hún er fædd 10. janúar 2021 og bar sínum þriðja kálfi 19. nóvember 2024. Hæsta dagsnyt hennar var 55,5 kg í lok janúar og um síðustu áramót var hún enn í yfir 20 kg dagsnyt. Skráðar æviafurðir hennar eru 35.518 kg.

Fjórða nythæsta kýrin var Droplaug 875 í Dalbæ í Flóa eða Gaulverjabæjarhreppi hinum forna. Droplaug náði 15.164 kg ársafurðum með 3,61% fitu og 3,08% próteini í febrúar. Hún er fædd 16. nóvember 2017, dóttir Dropa 10077 og Klóru 621 Hryggsdóttur 05008, bar sínum fimmta kálfi 21. febrúar 2024 og þeim sjötta 25. júlí 2025. Hæsta dagsnyt á því mjólkurskeiði sem um ræðir var 50,9 kg í júní 2024. Frá síðasta burði hefur Droplaug verið í 42-45 kg dagsnyt. Skráðar æviafurðir eru 67.242 kg.

Fimmta afurðahæsta kýrin að þessu sinni var sú kýr sem stóð afurðahæst á árinu 2024. Hér er um að ræða Klauf 2487 í Lambhaga á Rangárvöllum. Klauf náði 15.136 kg ársafurðum með 4,02% fitu og 3,10% próteini í janúar. Klauf er fædd 23. apríl 2018, dóttir Stráks 10011, og bar sínum fimmta kálfi 14. apríl 2025. Hún fór hæst í 54,9 kg á umræddu mjólkurskeiði og skráðar æviafurðir eru 69.076 kg.

Alls náðu 736 kýr ársafurðum yfir 11.000 kg á árinu 2025 og þar af 229 yfir 12.000 kg og 77 yfir 13.000 kg.

Íslandsmet í æviafurðum

Nánast allt síðastliðið ár sló Bleik 995 á Gautsstöðum á Svalbarðsströnd Íslandsmetið í æviafurðum í hverjum mjöltum. Hinn 21. desember kom þó að því að þessi mikla heiðurskýr var felld eftir langa og farsæla ævi. Þá hafði hún mjólkað samtals 120.340 kg og er þar með fyrsta og eina íslenska kýrin sem nær yfir 120 þús. kg æviafurðum. Þetta er einstakt og gríðarmikið afrek og verður að skoða í samhengi við meðalafurðir íslenskra kúa. Heildaræviafurðir Bleikar eru rúmlega átjánfaldar meðalársafurðir og ríflega sexfaldar meðalæviafurðir íslenskra kúa. Bleik 995 var fædd 14. ágúst 2009 undan Grana 1528871-0982 Hersissyni 97033 og Stássu 873 Stássadóttur 04024. Bleik bar sínum 1. kálfi 31. október 2011 og bar ellefu sinnum eftir það, eða alls 12 sinnum, síðast 12. ágúst 2024. Mestu afurðir á ári voru 10.372 kg árið 2016 en mestu mjólkurskeiðsafurðir 13.078 kg á því fimmta og næstmestar á ellefta mjólkurskeiði eða nákvæmlega 12 þús. kg.

Á árinu 2025 gekk önnur heiðurskýr á vit forfeðra sinna en þann 15. nóvember var Gullbrá 357 á Hóli á Upsaströnd felld eftir langa og farsæla ævi. Gullbrá var ein þeirra kúa sem náði yfir 100 þús. kg æviafurðum eða 113.274 kg. Gullbrá var fædd 9. apríl 2004 á Hrafnsstöðum við Dalvík en flutti einungis nokkurra daga gömul að Hóli þar sem hún hafði aðsetur eftir það. Hún var undan Hvítingi 96032 og Rák 316, sonardóttur Búanda 95027. Gullbrá bar sínum fyrsta kálfi 10. október 2006 og bar alls 10 sinnum eftir það, síðast í júní 2022. Mestum afurðum á ári náði hún 2017 þegar hún mjólkaði 8.182 kg og 2020 náði hún 8.180 kg. Mestar afurðir á einu mjólkurskeiði voru á hennar ellefta og síðasta mjólkurskeiði, 15.603 kg.

Hamingjuóskir til ábúenda á Gautsstöðum og Hóli eru tregablandnar því auðvitað er árangurinn mikill og góður en um leið eftirsjá að gripum sem staðið hafa í fjósinu í annars vegar ríflega 16 ár og hins vegar rúmlega fimmtung aldar, yfir 20 ár.

Þann 18. júní síðastliðinn varð Snotra 273 í Villingadal í Eyjafirði tíunda íslenska kýrin sem rýfur 100 þús. kg múrinn í æviafurðum. Snotra er því eina núlifandi kýrin sem náð hefur þessum merka áfanga. Snotra 273 er fædd 10. nóvember 2010, dóttir Sigurfara 08041 frá Hjarðarfelli á Snæfellsnesi og Leistu 249 Ljúfsdóttur 05040 en hann var frá Núpstúni í Hrunamannahreppi. Snotra átti sinn fyrsta kálf 22. janúar 2013 og hefur síðan þá borið 10 sinnum. Afkvæmin eru því orðin ellefu talsins, þar af fimm kvígur. Snotra er að sögn ábúenda í Villingadal, þeirra Guðrúnar Jónsdóttur og Árna Sigurlaugssonar, „sómakýr en skapsterk, heldur sér vel og er með fína fætur/klaufir. Á sinni löngu ævi hefur henni sjaldan orðið misdægurt og reynst okkur því mjög vel.“ Um síðustu áramót stóðu æviafurðir Snotru í 102.921 kg.

Ár nýjunga

Árið 2025 einkenndist af ákveðnum nýjungum í nautgriparæktinni. Í upphafi árs var nýtt smáforrit eða app tekið í notkun, þ.e. FANG-appið, þar sem bændur geta pantað sæðingar og fangskoðanir og fá t.d. upplýsingar um væntanlegan komutíma frjótæknis. Segja má að appið hafi reynst vel þó auðvitað hafi verið hnökrar þar á. Áfram er unnið að endurbótum á appinu og þá sérstaklega virkni þess gagnvart notendum. FANG hefur bætt skráningar á sæðingum, hækkað þjónustustig við sæðingar gagnvart bændum og er án efa tækni sem er komin til að vera.

Tilkoma kyngreinds sæðis á haustmánuðum er ein stærsta tæknibylting síðustu ára, ef svo má að orði komast. Eftir mikinn og vandaðan undirbúning varð kyngreint nautasæði loks að veruleika, nokkuð sem margir bændur höfðu beðið lengi eftir. Við erum enn að fóta okkur í þessum nýja veruleika, stilla framleiðslu af við eftirspurn, skipuleggja dreifingu þessa sæðis og læra hvernig við hagnýtum þessa tækni sem mest og best. Eðli málsins samkvæmt mun taka tíma að finna það sem við getum nefnt „bestu lausn“ í þessu efni. Þar ráða góð samvinna og samstarf miklu um hvernig til tekst.

Mjólkurframleiðendum öllum, en ekki síst ábúendum í Hólmi í Austur-Landeyjum og Gunnbjarnarholti í Eystrihreppi, óskum við til hamingju með stórglæsilegan árangur. Þá viljum við koma á framfæri miklum og góðum þökkum fyrir gott og árangursríkt samstarf á nýliðnu ári.

Niðurstöður skýrsluhaldsársins í nautakjötsframleiðslunni 2025

Niðurstöður skýrsluhaldsársins í nautakjötsframleiðslunni 2025 hafa verið reiknaðar og birtar á vef Ráðgjafarmiðstöðvar landbúnaðarins, www.rml.is. Hér verður farið yfir helstu tölur úr uppgjörinu.

Uppgjör fyrir nautakjötsframleiðsluna nær til þeirra búa sem halda holdakýr. Enn er þetta yfirlit þeim annmörkum háð að niðurstöður ná ekki yfir þær holdakýr sem eru á búum þar sem einnig er um að ræða mjólkurframleiðslu. Þetta hefur sína kosti og galla. Kosturinn er sá að uppgjörið tekur til sérhæfðra búa með holdakýr en gallinn er hins vegar að ekki eru allar holdakýr með í uppgjörinu.

Skýrsluhald nautakjötsframleiðslunnar árið 2025 nær til 111 búa og þar af er að finna holdakýr af erlendu kyni á 90. Búunum fækkar því um eitt milli ára en fjöldi búa þar sem er að finna holdakýr ef erlendu kyni stendur í stað. Kýr á þessum búum voru við uppgjör ársins 3.333 talsins, sem er fjölgun um 39 frá árinu áður. Meðalfjöldi kúa á búi var 30,0 samanborið við 29,4 árið áður og reiknast þessar kýr yfir í 27,3 árskýr á bú en voru 27,7 árið 2024. Alls var um að ræða 2.466 skráða burði á þessum búum á árinu 2025 sem jafngildir 0,74 burðum/kú. Þetta er fækkun um 253 burði eða um 0,08 burði á kú milli ára.

Kjötframleiðsla og flokkun ársins 2025

Heildarframleiðsla ársins á þessum 111 búum nam um 786 tonnum og því nær uppgjörið til 54 tonnum minna kjöts en árið áður. Þetta þýðir að þessi bú framleiða nálægt 17% alls nautgripakjöts á landinu. Meðalframleiðsla á bú var 7.079 kg en heildarfjöldi slátraðra gripa var 2.909. Sambærilegar tölur frá fyrra ári eru 7.501 kg og 3.174 gripir. Meðalfallþungi kúa frá þessum búum var 234,1 kg, en hann reyndist 227,1 kg árið áður og meðalþungi ungneyta var 277,1 kg en þau vógu til jafnaðar 273,9 kg 2024. Til jafnaðar var ungneytunum fargað 705,9 daga gömlum eða 6,1 degi eldri að meðaltali en á árinu 2024. Það jafngildir vexti upp á 382,7 g/dag, reiknuðum út frá fallþunga, en sambærileg tala frá fyrra ári var 381,3 g/dag. Til samanburðar var slátrað 9.307 (9.558) ungneytum á landinu öllu sem vógu 260,5 (257,1) kg að meðaltali við 736,4 (732,0) daga aldur. Tölur innan sviga eru frá 2024. Þessi sérhæfðu bú sem yfirlitið nær til ná því gripunum þyngri við lægri aldur að jafnaði, eins og undanfarin ár, og fer bilið vaxandi. Heilt yfir eru ungneyti þyngri en árið áður og örfáum dögum eldri við förgun.

Ef litið er á flokkun gripanna var meðalflokkun ungneyta á þessum búum 6,4 (6,3) á meðan meðalflokkun ungneyta yfir landið er 5,1 (5,0). Flokkun er því mun betri á þessum búum til jafnaðar, rétt eins og árið áður. Rétt er að hafa í huga að meðalflokkun er reiknuð þannig að flokkunum er gefið tölugildi þar sem P = 2, O = 5, R = 8, U = 11 og E = 14. Meðalgripurinn á landinu öllu er því nálægt því að flokkast í O.

Frjósemi

Á árinu 2025 fæddust 2.466 kálfar á þessum búum og reiknast meðalbil milli burða 458 (457) dagar. Bil milli burða er því rúmlega 15 mánuðir sem er töluvert lengra en svo að meðalkýrin nái einum burði á ári. Framleiðsla nautakjöts með holdakúm verður tæpast arðbær hérlendis nema að þessi þáttur taki breytingum til batnaðar. Við þetta bætist að hlutfall dauðfæddra kálfa við 1. burð er 11,1% (12,2%), 3,7% (4,3%) við aðra burði og vanhöld frá 0-6 mánaða 2,9% (2,6%) þannig að fjöldi kálfa til nytja verður töluvert langt innan við kálf á kú á ári. Tölur í svigum hér eru frá fyrra ári. Í heildina dregur umtalsvert úr vanhöldum sem er af hinu góða.

Notkun sæðinga á þessum búum dróst heldur saman hlutfallslega milli ára. Þannig voru sæddar 478 kýr á árinu 2025 samanborið við 476 kýr árið áður en hlutfall sæddra kúa fór úr 14,5% í 14,35. Sæddar kýr af erlendu kyni voru 396 af þessum 478 sem sæddar voru. Til jafnaðar voru kýrnar sæddar 1,3 (1,3) sinnum og að meðaltali liðu 92,3 (108,6) dagar frá burði til 1. sæðingar. Þar hafa mál færst til betri vegar og þær kýr sem eru sæddar eru nálægt því að ná að bera með 12 mánaða millibili. Þrátt fyrir það er þetta þáttur sem huga þarf alvarlega að.

Tölum úr skýrsluhaldinu ber saman við afkomutölur. Búum fer nú fækkandi, meðalbúið stækkar og þau bú sem notfæra sér angus-erfðaefnið eru greinilega að ná stórstígum framförum.

Árangur einstakra búa

Það bú sem náði mestum meðalþunga gripa á nýliðnu ári, eins og árið áður, var Breiðaból á Svalbarðsströnd þar sem meðalfallþungi 35 gripa var 379,0 kg. Annað búið á þessum lista er Reykir í Tungusveit með meðalfallþunga upp á 376,1 kg og þriðja í röðinni er Ytri-Hólmur I undir Akrafjalli þar meðalfallþunginn var 370,7 kg. Í töflu 2 má sjá þau 10 bú sem náðu mestum meðalfallþunga á árinu 2025.

Eitt er að ná sláturgripum þungum, annað er að ná þeim sem þyngstum á sem skemmstum tíma. Góður mælikvarði á það er vaxtarhraði. Í töflu 3 er listi yfir þau bú sem náðu mestum meðalvaxtarhraða gripa á árinu 2025 og er meðalvöxturinn reiknaður út frá aldri og fallþunga.

Kjötmatið á að gefa góða vísbendingu um kjötgæði og í töflu 4 er að finna lista yfir þau bú sem náðu hæstri einkunn í holdflokkun á árinu 2024. Þar er eins og svo oft holdflokkun umreiknuð í eina tölu þar sem P = 2, O = 5, R = 8, U =11 og E = 14.

Bú með hæstu holdflokkunareinkunn á árinu 2025, 10 efstu

Mestur þungi og vöxtur

Þyngsta ungneytið, þ.e. gripur á aldursbilinu 365 til 730 daga (12-30 mán.), sem slátrað var árinu var sjálft kynbótanautið Lundi 23403 frá Nautís á Stóra-Ármóti. Lundi var að sjálfsögðu hreinræktaður angus og vóg 490,9 kg er honum var slátrað við 720 daga aldur. Lundi flokkaðist í UN U3+. Í töflu 5 má sjá þau ungneyti sem náðu yfir 425 kg fallþunga á árinu 2025 en þau voru tólf talsins og frá ellefu búum. Þetta eru allt gripir sem hafa náð sérlega miklum vexti og þar með þunga en athygli vekur að þarna skila nýju angus-nautin ákaflega góðu. Rétt er að taka fram að 16378711278, 16378711193, 16378711204 eru synir Vísis 18400, 16343111396 og 14621810319 eru synir Draums 18402 og 13593110003 er sonur Vals 19402.

Þyngstu ungneyti (365-730 daga) á árinu 2025 (yfir 425 kg fall).

Í töflu 6 má sjá þau ungneyti sem náðu mestum daglegum vexti reiknuðum út frá fallþunga. Miðað er við að gripirnir hafi náð a.m.k. 365 daga aldri við slátrun og reiknað er með 20 kg fallþunga við fæðingu. Mestum eða hröðustum vexti ársins náði naut númer 0010 á Efstalandi í Öxnadal. Sá gripur var holdablendingur, undan Laka 22403, 70% angus, 12% íslenskur, 10% limousine og 4% óskráð. Vöxtur þessa grips reiknast miðað við áðurnefndar forsendur 832,0 g/dag sem er geysigóður vöxtur og meiri en við höfum áður séð.

Ungneyti með mestan daglegan vöxt á árinu 2025 (tíu efstu).

Þessar tölur og listar yfir þá gripi sem eru þyngstir og ná mestum vexti sýna vel hve holdablendingarnir skara fram úr, einkum og sér í lagi synir og afkomendur yngri angus-nautanna frá einangrunarstöðinni á Stóra-Ármóti. Allir gripirnir í töflum 5 og 6 eru synir eða sonarsynir nautanna frá Stóra-Ármóti. Þá verður ekki hjá því komist að nefna þann glæsilega árangur sem náðst hefur í Nýjabæ undir Eyjafjöllum, á Efstalandi í Öxnadal og á Reykjum í Tungusveit. Ef rýnt er í tölur má glöggt sjá að stefnan er að framleiða gripi sem skila miklum vexti og kjötgæðum en ekki endilega gríðarmiklum þunga. Fremur er horft til þess að gripirnir nái góðum sláturþunga á þeim tíma sem hentar og ala þurfi þá ekki nema einn vetur á húsi. Þannig næst mun meiri framlegð eftir hvern grip sem er undirstaða þess að nautakjötsframleiðsla geti staðið undir sér.

Tölur ársins 2025 gefa til kynna að eldi sláturgripa tekur framförum og vegur þar tilkoma nýja Angus-erfðaefnisins án efa þungt en tilkomu þess er farið að gæta svo um munar í sláturtölum. Hins vegar er breytileikinn alltof mikill. Því miður nær mikill fjöldi ungneyta ekki 200 kg fallþunga við slátrun. Það vantar því töluvert upp á að eldi gripa til kjötframleiðslu sé nægilega gott þó töluverður hópur nái orðið mjög góðum árangri á því sviði.

Að lokum er full ástæða til þess að óska þeim framleiðendum sem náð hafa góðum árangri við framleiðslu á nautakjöti til hamingju með þann árangur.

Sjá nánar:

rml.is/is/forrit-og-skyrsluhald/nautgriparaekt/huppais-nidurstodur-2025