Breytingar á kynbótamati og heildareinkunn

Nói frá Stærribæ. Mynd: NBÍ

Síðast liðið haust endurskoðaði Jón Hjalti Eiríksson hjá Landbúnaðarháskóla Íslands hagrænt vægi eiginleika kynbótamats í nautgriparækt í samvinnu við Julie Clasen hjá SimHerds í Danmörku. Sú vinna leiddi í ljós að skynsamlegt væri að gera örlitlar breytingar á vægi eiginleika í samsettum einkunnum kynbótamatsins og á heildareinkunn. Niðurstöðurnar er að finna í Riti LbhÍ nr. 183, Endurskoðun heildareinkunnar kynbótamats fyrir íslenskar mjólkurkýr sem birt er bæði á heimasíðum Landbúnaðarháskólans (www.lbhi.is) og RML (www.rml.is).

Fagráð í nautgriparækt ákvað svo að gera breytingar með hliðsjón af þeim tillögum sem Jón Hjalti og Julie lögðu til. Þannig var ákveðið að setja neikvætt vægi á mjólkurmagn í einkunn fyrir afurðir í stað þess að hafa vægi á prótein hlutfalli. Þessi aðferð þykir betri til þess að halda uppi efnainnihaldi mjólkur með það í huga að kostnaður við að flytja vatn er talsverður. Vægi eiginleika í afurðaeinkunn var því breytt þannig að fitumagn vegur 42%, próteinmagn 50% og mjólkurmagn -8%.

Gerð var breyting á vægi mjaltaskeiða við útreikning á afurðaeinkunnum. Fram til þessa hefur 1. mjaltaskeið vegið 50%, annað mjaltaskeið 30% og það þriðja 20%. Ákveðin rök eru fyrir því að með aukinni endingu kúnna eigi að auka vægi á seinni mjaltaskeið og því var ákveðið að vægi þeirra verði 40%, 30% og 30% í samsvarandi röð.

Júgureinkunn var einnig breytt þannig að aukin áhersla er nú lögð á júgurfestu og vægi eiginleika í júgureinkunn breytt á þann veg að júgurfesta vegur nú 35%, júgurband 25% og júgurdýpt 40%.

Til þessa hefur sjónum ekki verið mikið beint að lifun kálfa í kynbótamatinu þar sem ekki hefur verið sýnt fram á mikinn hagrænan ávinning af því. Með tilkomu kyngreinds sæðis hafa forsendur þessa breyst umtalsvert og reiknað er með að bændur bregðist við auknu framboði á kvígum með því að nota holdasæði á fleiri kýr og holdablendingskálfar verði aldir eða seldir til nautakjötsframleiðenda. Þetta hefur þau áhrif, í stuttu máli, að lifun kálfa verður hagrænt jákvæð. Því hefur fagráð tekið þá ákvörðun að bæta við samsettri einkunn sem kölluð er Burðir og saman stendur af lifun kálfa (90%) og gangi burðar (10%). Þarna vega áhrif lifunar langmest og þau skiptast aftur í áhrif kálfsins og móðurinnar sem og gang burðar. Þessi nýi eiginleiki, Burðir, fær 5% vægi í heildareinkunn og er liður í því að reyna að bæta frjósemis- og helsufarseiginleika íslenska kúastofnsins og stuðla að sjálfbærni.

Aðrar breytingar sem gerðar voru á heildareinkunn eru minni háttar en í töflu má sjá nýja heildareinkunn í samburði við þá heildareinkunn sem breytt var úr og hefur verið gildandi frá árinu 2019.

Eins og sjá má eru breytingarnar ekki miklar fyrir utan nýja eiginleikann, Burði. Þess utan má segja að stærsta breytingin felist í samsetningu afurðaeinkunnar og hækkunar á vægi endingar sem skýrsluhöfundar lögðu til að yrði hækkað enn meira. Fagráð taldi hins vegar rétt að breyta vægi ekki stórlega að þessu sinni, heldur stíga smærri skref í einu.

Samhliða þessum breytingum eru nú birtar einkunnir fyrir vaxtarhraða nauta og fallþunga kúa. Þessir eiginleikar hafa ekkert vægi í heildareinkunn en eru birtir til upplýsingar. Þannig geta þeir sem stunda nautakjötsframleiðslu nú horft til nauta sem gefa mikinn vaxtarhraða en sú einkunn byggir á sláturupplýsingum fyrir naut. Því hærri sem einkunnin er, því meiri vaxtarhraða gefur nautið. Einkunn fyrir fallþunga byggir á sláturupplýsingum kúa. Þannig gefa þau naut sem eru með háa fallþungaeinkunn stórar kýr en þau sem eru með lága fallþungaeinkunn gefa þá smáar kýr. Þessar tölur þarf að skoða með hliðsjón af öðrum tölum og vega og meta. Einnig er rétt að stefna að meðalhófinu hér því sé valið fyrir miklum fallþunga er valið fyrir stórum kúm sem mjólka ekki endilega meira en innbyrða meira fóður og hafa því lakari fóðurnýtingu en þær kýr sem smærri eru. Með öðrum orðum mjólka færri lítra á hvert kg fóðurs. Þá er rétt að hafa í huga að naut sem gefa stórar kýr gefa alla jafna stærri kálfa við fæðingu og því ætti að varast að nota þau naut á kvígur. Þannig er hægt að nota burðaeinkunnina til þess að velja naut sem líklega gefa minni kálfa og léttari burði.

Nýju einkunnirnar hafa ekki enn verið birtar, hvorki í Huppu né á nautaskra.is, þó heildareinkunn sé nú reiknuð samkvæmt áður greindum breytingum. Unnið er að lagfærigum á kerfunum þannig að hægt verði að birta einkunnirnar hið fyrsta.